تبلیغات
sadreh - سرزمین اشکان

امروز:

سرزمین اشکان

» نوع مطلب : اشكانیان ،

اشکانیان

اشکانیان (۲۵۰ پ. م ۲۲۴ م.)  که از تیره ایرانی پرنی و شاخه‌ای از طوایف وابسته به  اتحادیه

  داهه از عشایر سکاهای حدود باختر بودند، از ایالت پارت که مشتمل بر خراسان فعلی بود 

برخاستند. نام سرزمین پارت در کتیبه‌های داریوش آمده است که به  زبان پارتی پهلوی می‌شود.

هچون پارتیان از اهل ایالت پهله بودند، از این جهت در نسبت به آن سرزمین ایشان را  پهلوی نیز

 می‌توان خواند. ایالت پارتی ها از مغرب به دامغان و سواحل جنوب شرقی دریای مازندران و از

شمال به ترکستان و از مشرق به رود تجن و از جنوب به کویر یزد و  سیستان محدود می‌شد.

قبایل پارتی در آغاز با قوم داهه که در مشرق دریای مازندران می‌زیستند در یک جا سکونت

 داشتند و سپس از آنان جدا شده در ناحیه خراسان مسکن گزیدند.

این امپراتوری در دوره اقتدارش از  رود فرات تا هندوکش و از  کوه های قفقاز تا خلیج فارس توسعه

 یافت. در عهد اشکانی  جنگ های ایران و روم آغاز شد.  سلسله اشکانی در اثر اختلافات داخلی

و جنگ‌های خارجی به تدریج ضعیف شد تا سر انجام به دست  اردشیر اول ساسانی منقرض

گردید.

 

پیدایش اشکانیان

 

به عقیده  یوزف ولسکی، ارشک (اشک) در سالهای ۲۳۸/۲۳۹ پیش از میلاد و در زمان پادشاهی

سلوکوس دوم  کالینیکوس به پارت یورش برد و بر آندراگوراس پیروز شد، سپس بر  هیرکانی (گرگان)

 تاخت و آنجا را تسخیر نمود و شالوده های دستگاه اشکانی و پادشاهی پارت ها را پی ریزی نمود.

وی در آساک واقع در  استاونه(آستوئن) در بخش شمالی قلمرو پارت که نِسا هم در آن بود

 تاجگذاری کرد. سلوکوس دوم  برای باز پس گیری سرزمینهای از دست رفته پادشاهی سلوکی

 دست به لشکر کشی به بخشهای شمال خاوری ایران زد، در تلاش برای دست یافتن به این هدف

با دیودوتوس یکم شاه یونانی - بلخی پیمان یگانگی بست اما با مرگ دیودوتوس یکم و تغییر

سیاست جانشین او، دیودوتوس دوم ، که با اشک یکم متحد شد، سلوکوس دوم تنها ماند. اشک

یکم به روش استپ نشینان به درون استپها پس نشست تا شاید در دشتهای هموار آنجا از سواره

 نظامش بهتر بهره گیرد و سپس وارد نبرد شد. نتیجه نبرد پیروزی اشک یکم بود. از آن پس پارت ها

 این روز را به عنوان روز استقلال جشن گرفتند .اشک دوم  پس از پدر در سال ۲۱۷ پیش از میلاد بر

تخت پادشاهی نشست و روند گسترش قلمرو اشکانی را ادامه داد، وی اکباتان را نیز به قلمرو

اشکانی افزود. در واکنش به این امر آنتیوخوس سوم  پس از در هم شکستن شورش ساتراپهای

 باختر ایران رهسپار خاور شد؛ اشک دوم به ناچار اکباتان را رها نمود و همچون پدرش به استپ ه

ا پس نشست. آنتیخوس پس از باز پس گیری شهرهای تامبراکس و سورینکس  و چند پیروزی بر

 پارتهای در حال عقب نشینی از پیش روی در استپها خودداری نمود و بنا به دلایل نامعلوم (شاید

پس از شکست از اوتیدم (جانشین دیودوتوس دوم شاه یونانی - بلخی) با اشک دوم صلح

 نمود. نکته جالب توجه در این عقب نشینی پارتها، کشتار همه یونانیان شهر  سورینکس بود؛ این

 تضاد با جمله های حک شده بر پشت سکه های اشکانی در آن دوره (فیل هلن [یونان دوست])

است و این نشانه دهنده سیاست واقع بینانه شاهان اشکانی و آگاهی آنان از پیوندهای میان

 یونانیان و سلوکیان می باشد. پس از اشک دوم دقیقا مشخص نیست چه کسی جانشین او شده،

 نامهایی همچون وَردان، وُنون، بلاش، خسرو و پارتامازیس آمده اند، با این حال بر سر کار آمدن

نماینده شاخه فرزند کوچک تر یعنی فریاپیت (حدود ۱۹۱ تا  پیش از میلاد) امری مسلم است. درباره

پادشاهی او و جانشینش فرهاد یکم (حدود ۱۷۶-۱۷۵ پیش از میلاد) تقریبا چیزی نمی دانیم، تنها در

 دو سند درباره پادشاهی فرهاد یکم آورده شده که او پس از شکست دادن قبیله «مردها» در البرز

 آیشان را به خاراکس نزدیک دروازه های مازندران کوچاند.

جانشین او  مهرداد یکم (حدود ۱۷۱ تا ۱۳۸ پیش از میلاد) نخستین شاه بزرگ اشکانی است که

دولت پارت را به جایگاه یک امپراتوری خاوری رساند.

 

شاهنشاهی

 

مهرداد یکم  (۱۷۱ تا ۱۳۸/۱۳۷ پیش از میلاد) با آگاهی از شرایط نابه سامان دولتهای بلخی و

سلوکی نخست به خاور لشکر کشی نمود تا سرزمینهایی که اوتیدم در زمان پادشاهی اشک دوم و

لشکر کشی آنتیوخوس سوم گرفته بود بازپس گیرد. در آن زمان در بلخ پس از مرگ اوتیدم،

فرمانروایی دوپاره شده بود، دمتریوس پسر او دولتی در هند تشکیل داده و اوکراتیدس غاصب قدرت

را در بلخ غصب کرده بود. اما مهرداد یورش اصلی خود را نه به خاور بلکه به باختر انجام داد. از مرگ

آنتیوخوس چهارم اپیفان پس از یورش ناکامش به ایران که با پارتها تماسی پیدا نکرد، وضع سلوکیان

بحرانی شد و شَهرَب  ماد به نام تیمارخوس اعلام پادشاهی کرد. تیمارخوس پس از نبردهای

طولانی از مهرداد شکست خورد و مهرداد ماد را نیز به فرمانروایی خود افزود و باکازیس نامی را به

حکومت آن نشاند. با تسخیر ماد راه ورود به بین النهرین باز شد و مهرداد با بهره جستن از پیکار میان

دمتریوس دوم سلوکی و تریفون غاصب به میان رودان تاخت و  بابل و سلوکیه را گرفت، وی در

سلوکیه با عنوان «شاهنشاه» تاجگذاری کرد در حالی که منطقه نفوذش در ۱۴۱ پیش از میلاد تا

 شهر اوروک در جنوب بابل گسترش یافته بود.

دمتریوس پس از غلبه بر تریفون و دلگرمی از دعوت مادها و  شهر های یونانی خود را آماده جنگ با

 مهرداد نمود. از سوی دیگر خود پارت مورد تهدید سکاها قرار گرفته بود. مهرداد که با جنگی دو

سویه روبرو شده بود، خود با بخشی از سپاه به هیرکانیه رفت و وظیفه رودررویی با دمتریوس را بر

دوش فرماندهان خویش گذاشت.

دمتریوس پس از کامیابی های آغازین وارد ماد شد ولی شکست خورد و زندانی شد. او را در ۱۴۱/

۱۴۰ پیش از میلاد به هیرکانیه نزد مهرداد فرستادند. مهرداد دختر خود رودوگون را به همسری او

درآورد تا بعدها بتواند نقشی مناسب با اهداف شاه پارتها ایفا کند. سپس متوجه جنوب شد و

سرزمینهای عیلام،  شوش و پارس را در ۱۳۹ پیش از میلاد فرمانبردار خویش کرد. بدین ترتیب

مهرداد توانست ظرف ده سال از ۱۴۸ تا ۱۳۸ پیش از میلاد با پیکارهای سخت و به برکت سپاه و

سیاست جلب همکاری دودمانهای بزرگ، پارت را به مقام یک قدرت بزرگ برساند، وی نه تنها دولتی

بزرگ ساخت بلکه برنامه ای برای اشکانیان به ارث گذاشت. مهرداد یکم نخستین «شاهنشاه»

اشکانی در ۱۳۹/۱۳۸ پیش از میلاد در گذشت و تاج و تخت را به جانشینش  فرهاد دوم (از حدود ۱

۳۸ تا ۱۳۹ پیش از میلاد ) سپرد.

در زمان او دولتش که هنوز به اندازه کافی استوار نشده بود دوباره از دو سو مورد تهدید قرار گرفت؛

خطر یورشی از آسیای میانه و یورشآنتیوخوس هفتم سیدتس که کوشید در سالهای ۱۳۰/۱۲۹ پیش

از میلاد سلوکیان را (برای آخرین بار) بر خاور چیره سازد، او توانست پارتها را در سه نبرد شکست

دهد و بابل و ماد را تسخیر کند. فرهاد با آنتیوخوس وارد گفتگو شد اما شرایط شاه سلوکی را

نپذیرفت و مترصد زمان مناسب شد. آنتیوخوس برای آسان نمودن تهیه آذوقه، سپاه خود را در پایگاه

های زمستانی شهرهای گوناگون پراکند.

فرهاد به یاری تبلیغات ماهرانه ساکنان این شهرها را به هواداری از خود برانگیخت، سپس نقشه

ای را به اجرا گذاشت که در آن تهاجم همزمانی به سپاهیان آنتیوخوس پیش بینی شده بود که کاملا

کامیاب از آب درآمد و آنتیوخوس در نبرد پس از آنکه سربازانش رهایش نمودند شکست خورد و کشته

شد(یا خودکشی کرد)، در نتیجه فرهاد بابل و ماد را گرفت و به طرح نقشه ای برای تاختن به سوریه

دست زد. فرهاد باقی مانده سپاه آنتیوخوس را به سپاه خود افزود (ولی با آنان رفتاری سخت گیرانه

داشت) ، پیشتر نیز از مزدوران احتمالا سکایی بهره جسته بود، فرهاد دستمزد این مزدوران سکایی

 را پس از پیروزی بر آنتیوخوس نپرداخت پس آنان شوریدند و بر ایران یورش برده حتی بر بین النهرین

نیز دست انداختند، در جنگ میان فرهاد و سکاها زمانی که مزدوران یونانی سپاه پیشین آنتیوخوس

 در لحظه سرنوشت ساز نبرد (۱۲۸ پیش از میلاد) به ایشان پیوستند در میدان رزم کشته شد. اکنون

 ایران در وضع ناگواری قرار گرفته بود چرا که قبایل جنگجوی  یوتشی به دولت یونانی - باختری

 (بلخی) تاخته و در حدود ۱۳۵ تا ۱۳۰ پیش از میلاد باختر را اشغال نمودند.

اردوان یکم در چنین شرایطی جانشین فرهاد دوم شد. او نیز نتوانست خطر را دور نماید و سکاییان

 توانستند در خاور ایران یعنی درنگیانه استقرار یابند؛ از آن پس نام درنگیانه به سیستان تغییر یافت.

 اردوان در نبردی در حدود ۱۲۴/۱۲۳ قبل از میلاد در نبردی جان باخت. خطر همچنان شاهنشاهی

 پارت را تهدید می نمود. نشانه های فروپاشی در بین النهرین دیده می شد، هوسپائوسینس امیر

 عرب در حدود ۱۲۷ پیش از میلاد شهر انطاکیه در مصب دجله و فرات در کنار خلیج فارس را گرفت و

 آنجا را خاراکس هوسپائوسینس نامید. سپس بابل و احتمالا سلوکیه را گرفت اما هیمروس سردار

اشکانی او را پس راند و به نام خود در سلوکیه سکه زد.

 

وظیفه نوسازی قدرت اشکانیان بر دوش پسر اردوان یکم یعنی مهرداد دوم  (۱۲۳/۱۲۴ تا ۸۸/۸۷

پیش از میلاد) افتاد. او نخست در ۱۲۲/۱۲۱ پیش از میلاد بر هوسپائوسینس لشکر کشید و او را

 شکست داده تبدیل به امیری دست نشانده کرد. بدین سان بین النهرین تا رود فرات از جمله شهر

 مرزی مهم دورا-اروپوس در سال ۱۱۳ پیش از میلاد به قلمرو شاهنشاهی اشکانی پیوست.

 سپس دولتهای کوچک شمال بین النهرین یعنی گوردی ین، آدیاین و اسرائن فرمانبردار پارتیان

 شدند. آنگاه به خاور و سکاییان روی آورد و پس از لشکر کشی پیروزمندانه سکاییان زیر فرمان

دودمان  سورن را به دولتی دست نشانده تبدیل نمود. وی پا را از مهرداد یکم نیز فراتر نهاد و رهسپار

ارمنستان شد، آرتاواز شاه ارمنستان را فرمانبردار خویش نمود و تیگران پسر آرتاواز را به عنوان

 گروگان به پارت فرستاد. رویدادهای بعدی باعث مداخله دوباره ایران شد و ارتش پارت، تیگران را به

 عنوان شاهی دست نشانده بر تخت پدر نشاند که او نیز ناچار «هفتاد دره» را در حدود ۱۰۰ پیش از

 میلاد به ایران واگذاشت.در سال ۹۶ پیش از میلاد نخستین دیدار میان اورباز فرستاده مهرداد دوم و

 کورنلیوس سوولا فرمانده سپاه روم با موضوع ابراز دوستی مهرداد و در حقیقت آگاه شدن از اهداف

رومیان روی داد. مهرداد دوم دوباره شکوه را به ایران بازگرداند و همچون نیای همنامش، خود را

«شاهنشاه» نامید. او با ووتی فغفور چین از سلسله هان (۱۴۱ تا ۷۸ پیش از میلاد) روابط سیاسی

و بازرگانی برقرار نمود و زبان ایرانی را در نوشتارهای پادشاهی باب نمود.

 

پایان کار اشکانیان

 

سرانجام کشمکش های داخلی و شکستهای خارجی حیثیت واپسین شاهان اشکانی را بر باد

 داد. آخرین جنبشی که به پایان کار اشکانیان انجامید از پارس و به رهبر ی اردشیر بابکان آغاز شد.

 وی در سال ۲۲۴میلادی بر اردوان چهارم شورید؛ اردوان در نبرد از اردشیر به سختی شکست خورد

 و خود نیز هنگام نبرد کشته شد. اردشیر احتمالا در سال ۲۲۶میلادی در تیسفون تاجگذاری نمود و

 خود را «شاهنشاه» خواند. بدین ترتیب دفتر دوره اشکانیان (از حدود 238 پیش از میلاد تا حدود 226

 میلادی) بسته شد اما یاد شکوهشان چنان در جهان زنده بود که یکصد و پنجاه سال پس از

سقوطشان امپراتور روم یولیانوس ترجیح داد به او لقب «فاتح پارت ها» دهند.

 منبع : تاریخ اشکانیان  میخاییل میخائیلوویچ  دیاکونوف


نوشته شده در : یکشنبه 1 مهر 1386  توسط : R.k.    نظرات() .

Can better posture make you taller?
پنجشنبه 16 شهریور 1396 02:24 ب.ظ
An intriguing discussion is worth comment. I do believe that you ought to write more
on this subject matter, it might not be a taboo matter but
generally people do not discuss such topics. To the next! Kind regards!!
Why does it hurt right above my heel?
دوشنبه 30 مرداد 1396 10:01 ق.ظ
Pretty nice post. I simply stumbled upon your weblog and wanted to mention that I
have truly loved browsing your blog posts. After all I'll be subscribing for your
rss feed and I hope you write again soon!
http://loidashiley.hatenablog.com
دوشنبه 9 مرداد 1396 11:10 ب.ظ
I visited multiple blogs but the audio quality for audio songs current
at this web site is genuinely wonderful.
foot pain doctor
سه شنبه 6 تیر 1396 08:25 ق.ظ
I'm so happy to read this. This is the kind of manual
that needs to be given and not the accidental misinformation that's at the other
blogs. Appreciate your sharing this greatest doc.
foot pain map
دوشنبه 5 تیر 1396 05:06 ق.ظ
My brother recommended I may like this blog. He used to be totally right.
This publish actually made my day. You cann't imagine simply
how much time I had spent for this info! Thanks!
plaza.rakuten.co.jp
یکشنبه 31 اردیبهشت 1396 02:14 ق.ظ
I got this website from my buddy who informed me about this site
and now this time I am visiting this website and reading very informative articles here.
BHW
پنجشنبه 7 اردیبهشت 1396 10:24 ق.ظ
My spouse and I absolutely love your blog and find nearly all of your post's
to be exactly I'm looking for. Would you offer guest writers to write content for
you personally? I wouldn't mind creating a post or elaborating on some of the subjects you write regarding here.
Again, awesome weblog!
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 12:21 ق.ظ
I know this if off topic but I'm looking into starting my own blog and
was wondering what all is needed to get setup? I'm assuming having a blog
like yours would cost a pretty penny? I'm not very internet savvy so I'm not 100% positive.
Any suggestions or advice would be greatly appreciated.

Appreciate it
manicure
یکشنبه 20 فروردین 1396 03:59 ق.ظ
Just want to say your article is as surprising. The clarity
in your submit is just great and that i could suppose you're a professional
on this subject. Fine together with your permission allow
me to snatch your feed to keep updated with imminent post.
Thanks 1,000,000 and please keep up the enjoyable work.
Javid
شنبه 6 مهر 1387 10:09 ق.ظ
Music 021 ba emkanati motefavet dar khedmate jameeye Music iran mibashad.shoma mitavanid baraye ersal ahangha ya tablighat khod bama tamas begirid . http://www.Music021.com
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر